Psychodietetyk · Kraków i onlineDieta przy SIBO i IMO na diecie roślinnej
Diagnoza SIBO lub IMO często brzmi dla wegetarian jak wyrok. Z każdej strony słyszysz, że musisz zrezygnować z diety roślinnej, a strączki, dotąd podstawa Twoich posiłków, nagle stają się wrogiem. Wiem, że można znaleźć równowagę między wartościami a zdrowiem jelit.
W skrócie
- SIBO i IMO to nadmiar drobnoustrojów w jelicie cienkim, który powoduje wzdęcia, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia.
- Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie testu oddechowego i to lekarz prowadzi leczenie.
- Dieta nie leczy SIBO, ale pomaga złagodzić objawy i uniknąć niedoborów.
- Przy SIBO nie trzeba rezygnować z diety roślinnej. Trzeba ją dobrze zaplanować.
Czym jest SIBO i IMO?
SIBO, czyli zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego, to stan, w którym w jelicie cienkim jest zbyt dużo bakterii. Fermentują one składniki pożywienia, zanim te zdążą się wchłonąć, co powoduje wzdęcia, bóle brzucha, gazy, biegunki lub zaparcia, a czasem także niedobory żelaza i witaminy B12.
IMO, czyli nadmierny rozrost metanogenów w jelitach, dotyczy archeonów produkujących metan. Metan spowalnia pasaż jelitowy, dlatego przy IMO częściej dominują zaparcia i uczucie pełności. Wytyczne American College of Gastroenterology (ACG) z 2020 roku oddzieliły IMO od SIBO, bo oba stany różnią się przebiegiem i leczeniem.
SIBO rzadko pojawia się bez przyczyny. Najczęściej stoją za nim zaburzenia motoryki jelit, długotrwałe przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej, przebyte operacje w obrębie przewodu pokarmowego, niedoczynność tarczycy albo cukrzyca. Dlatego oprócz diety tak ważna jest praca lekarza nad źródłem problemu.
Jak diagnozuje się SIBO i IMO?
Podstawowym badaniem jest wodorowo-metanowy test oddechowy z laktulozą lub glukozą. Stężenie gazów podaje się w ppm, czyli w liczbie cząsteczek gazu na milion cząsteczek wydychanego powietrza. Wynik interpretuje lekarz, a poniżej znajdziesz kryteria przyjęte w konsensusie północnoamerykańskim z 2017 roku.
| Cecha | SIBO wodorowe | IMO (metanowe) |
|---|---|---|
| Kryterium w teście | Wzrost wodoru o ≥ 20 ppm od wartości wyjściowej w ciągu 90 minut | Metan ≥ 10 ppm w dowolnym momencie badania |
| Typowe objawy | Wzdęcia, gazy, bóle brzucha, luźne stolce | Zaparcia, uczucie pełności, wzdęcia |
| Co odpowiada za gazy | Bakterie w jelicie cienkim | Archeony, głównie Methanobrevibacter smithii |
| Na co zwracam uwagę w diecie | Fermentujące węglowodany, rozkład posiłków, tolerancja błonnika | Rodzaj błonnika, nawodnienie, rytm wypróżnień |
Jaką rolę w leczeniu SIBO odgrywa dieta?
W internecie łatwo znaleźć obietnice, że odpowiednia dieta „zagłodzi bakterie”. Badania tego nie potwierdzają. Leczenie SIBO i IMO prowadzi lekarz, najczęściej za pomocą antybiotyku, a dieta jest wsparciem, które pomaga złagodzić objawy i przejść przez terapię w lepszej formie.
Dieta Low FODMAP jest najlepiej przebadana w zespole jelita drażliwego. Przy SIBO bywa stosowana, bo ogranicza węglowodany, które łatwo fermentują, ale traktuję ją jako narzędzie na określony czas. Dieta przy SIBO i dieta przy IMO różnią się niuansami, a podejście przyczynowe uwzględnia te różnice.
SIBO na diecie roślinnej jest możliwe
Największą obawą osób na diecie roślinnej jest to, skąd brać białko, skoro strączki powodują wzdęcia. Na szczęście lista bezpiecznych źródeł białka jest dłuższa, niż się wydaje. Twarde tofu i tempeh są dobrze tolerowane, bo w procesie produkcji traci się dużą część galaktooligosacharydów. Soczewica i ciecierzyca z puszki, dobrze wypłukane, mieszczą się w diecie w niewielkich porcjach sprawdzonych przez Uniwersytet Monash.
Jeśli jesz nabiał, sięgaj po twarde, dojrzewające sery i produkty bez laktozy. Uzupełnieniem mogą być jajka, komosa ryżowa, płatki owsiane w odpowiedniej porcji, pestki dyni i orzechy włoskie.
Przy diecie wegańskiej warto regularnie kontrolować poziom witaminy B12, ferrytyny i witaminy D, a suplementację ustalać na podstawie wyników. O tym, jak ułożyć taki jadłospis krok po kroku, piszę szerzej na stronie o diecie Low FODMAP wegetariańskiej i wegańskiej.
Najczęstsze błędy przy SIBO na diecie roślinnej
Zbyt dużo błonnika na raz
Błonnik jest ważny, ale przy SIBO nagłe zwiększenie jego ilości, zwłaszcza inuliny i dodatków prebiotycznych, zwykle nasila wzdęcia. Wprowadzamy go stopniowo i sprawdzamy, jaki rodzaj służy Ci najlepiej.
Eliminacja bez końca
Miesiącami trwająca dieta eliminacyjna zubaża mikrobiotę i zwiększa ryzyko niedoborów. Na diecie roślinnej ten problem jest jeszcze większy, dlatego zawsze planujemy reintrodukcję.
Ciągłe podjadanie
Wielu specjalistów zaleca kilkugodzinne przerwy między posiłkami, żeby dać jelitom czas na tak zwane fale oczyszczające. Częste przekąski mogą tę pracę zaburzać.
Trudniejsze pojęcia wyjaśnione prosto
- Archeony
- Drobne organizmy podobne do bakterii. Przy IMO produkują metan, który spowalnia pracę jelit.
- Metanogeny
- Archeony, które wytwarzają metan. Najczęściej jest to Methanobrevibacter smithii.
- Test oddechowy
- Badanie, w którym pijesz roztwór cukru i co kilkanaście minut dmuchasz do specjalnego woreczka. Mierzy się w nim wodór i metan.
- Motoryka jelit
- Ruchy jelit, które przesuwają treść pokarmową dalej. Gdy są zaburzone, łatwiej o SIBO.
- Fale oczyszczające
- Skurcze jelita cienkiego między posiłkami, które „sprzątają” resztki jedzenia i bakterie. Fachowo nazywa się je wędrującym kompleksem motorycznym.
- Inhibitory pompy protonowej
- Leki zmniejszające ilość kwasu w żołądku, np. na zgagę. Przyjmowane długo mogą sprzyjać SIBO.
- Oś jelitowo-mózgowa
- Stała komunikacja między jelitami a mózgiem. Dlatego stres wpływa na trawienie, a dolegliwości jelit na samopoczucie.
- Reintrodukcja
- Stopniowe przywracanie do diety produktów, które wcześniej zostały wyłączone, żeby sprawdzić, jak je tolerujesz.
SIBO i IMO: najczęstsze pytania
Czy przy SIBO można być wegetarianinem lub weganinem?
Tak. Dieta roślinna wymaga przy SIBO lepszego zaplanowania, ale nie trzeba z niej rezygnować. Źródłem białka mogą być twarde tofu, tempeh, jajka, twarde sery, produkty bez laktozy oraz strączki z puszki w małych, sprawdzonych porcjach. Na konsultacji układamy jadłospis tak, żeby pokrywał zapotrzebowanie na białko, żelazo, wapń i witaminę B12.
Czym różni się SIBO od IMO?
SIBO oznacza nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim i w teście oddechowym zwykle objawia się wzrostem wodoru. IMO to nadmierny rozrost archeonów produkujących metan, głównie Methanobrevibacter smithii, który częściej wiąże się z zaparciami. Termin IMO wprowadziły wytyczne American College of Gastroenterology z 2020 roku.
Czy sama dieta wyleczy SIBO?
Nie ma dowodów, że jakakolwiek dieta sama usuwa SIBO. Leczenie ustala lekarz i najczęściej opiera się na antybiotyku oraz pracy nad przyczyną, na przykład zaburzeniami motoryki jelit. Dieta pomaga złagodzić objawy, zadbać o niedobory i przejść przez leczenie w lepszym samopoczuciu, a także wspiera okres po terapii.
Jak długo trzeba stosować dietę przy SIBO?
Restrykcyjna faza diety powinna trwać możliwie krótko, zwykle od dwóch do sześciu tygodni. Potem stopniowo wprowadzamy produkty z powrotem, bo długotrwała eliminacja zubaża mikrobiotę jelitową i utrudnia pokrycie potrzeb żywieniowych, szczególnie na diecie roślinnej.
Jakie badania warto mieć przed konsultacją?
Najbardziej przydatny jest wynik wodorowo-metanowego testu oddechowego, a także morfologia, ferrytyna, witamina B12, witamina D i kwas foliowy. Jeśli nie masz jeszcze diagnozy, a objawy utrzymują się od dłuższego czasu, zacznij od wizyty u gastroenterologa.
- Pimentel M. i wsp. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am J Gastroenterol, 2020.
- Rezaie A. i wsp. Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus. Am J Gastroenterol, 2017.
- Monash University. The Monash University Low FODMAP Diet, aplikacja i materiały edukacyjne.
Masz SIBO lub IMO i chcesz zostać przy diecie roślinnej?
W pakiecie z planem żywieniowym otrzymasz siedmiodniowy jadłospis Low FODMAP dopasowany do SIBO lub IMO, w wersji wegetariańskiej albo wegańskiej, oraz omówienie faz eliminacji i reintrodukcji.